جعفر الخياط ( مترجم : فرهنگ / تدوين : الخليلى )
63
موسوعة العتبات المقدسة ( مدينة / مكة ) ( مكه و مدينه از ديدگاه جهانگردان اروپايى ) ( فارسى )
براى بازديد نيروى نظامى كه به همراه كاروان رسيده بود ، آمد و از مشاهدهء آنان شادمان شد و به پيروزى و غلبه بر وهابيان اميد بيشترى يافت . محمد على پاشا خود را در پارچهء زيباى احرام كه از شال كشمير بافته شده پيچيده بود ، و يكى از افسران او چترى را بر بالاى سرش گرفته تا تابش آفتاب به او آسيبى نرساند . بورخارت به تفصيل دربارهء مناسك حج و خصوصيات آن سخن مىراند . وى تعداد حاجيانى را كه در سال 1814 ميلادى در عرفات بودهاند 70 هزار نفر تخمين زده است ، و طول چادرهاى آنان را 3 تا 4 مايل و عرض آن را حدود 2 مايل آورده . آنگاه مىگويد : در جهان هيچ نقطهاى به اين كوچكى كه مردمى در آن اجتماع نمودهاند و با اين تعداد فراوان از زبانها و لهجهها سخن مىگويند ، وجود ندارد و مىگويد با بررسى او حجاج با 40 زبان گوناگون با يكديگر سخن مىگفتهاند ، ولى بىترديد زبانهاى ديگرى بوده است كه او از آن آگاهى نيافته است . بورخارت دربارهء محمل مصرى مىگويد : بنا به روايت مقريزى ، نخستين كسى كه محملى را براى كعبه فرستاد سلطان الظاهر بيبرس بندقدارى ( سلطان مصر ) بود كه در سال 670 ه . اقدام به اين كار نمود و پس از او سلاطين و پادشاهان مسلمان همه ساله كاروانهايى حامل محمل به مكه ارسال مىداشتند ، و با تفاخر به اين كار ، آن را دليل زندهاى بر اطاعت آنان از اسلام و خدمت به مسلمانان مىپنداشتند . نخستين محمل در سال 980 ه . از يمن به مكه رسيد و در سال 1049 ه . المؤيد باللَّه زيدى امام و پادشاه يمن شخصاً به همراه محمل به عرفات آمد ، علاوه بر اين كاروانهايى كه از بغداد و دمشق و قاهره به مكه مىآمدند هر كدام حامل محمل خاصى بودند ، و در سال 730 ه . محملى از بغداد كه سوار بر نيل بود به عرفات رسيد .